കൊട്ടിയൂർ ശ്രീ വടക്കേശ്വരം ക്ഷേത്രം (കൊട്ടിയൂർ പെരുമാൾ)Kottiyoor Sree Vadakkeswaram Temple (Kottiyoor Perumal)

കണ്ണൂരിന്റെ കിഴക്കൻ മലയോരത്തെ കാടുകൾക്കിടയിലൂടെ ഒഴുകുന്ന ബാവലിപ്പുഴയുടെ ഇരുകരകളിലായാണ് കൊട്ടിയൂരിലെ രണ്ട് പുണ്യസ്ഥാനങ്ങൾ. പടിഞ്ഞാറേ കരയിൽ നാലമ്പലത്തോടു കൂടിയ ഇക്കരെ കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രം; വർഷത്തിലെ മിക്ക ദിവസങ്ങളിലും ഇവിടെ നിത്യപൂജകൾ നടക്കുന്നു. കിഴക്കേ കരയിൽ, ഒരു കാവിനുള്ളിൽ, സ്ഥിരമായ ക്ഷേത്രക്കെട്ടിടം പോലുമില്ലാത്ത അക്കരെ കൊട്ടിയൂർ – വാർഷിക വൈശാഖ മഹോത്സവകാലത്ത് മാത്രം ഉണരുന്ന കാനനസന്നിധി.

ഇടവം–മിഥുനം മാസങ്ങളിലെ മഴക്കാലത്ത്, ഏകദേശം നാലാഴ്ചയോളം, ലക്ഷക്കണക്കിന് തീർത്ഥാടകർ ഓലയും മുളയും കൊണ്ടുള്ള പന്തലുകൾക്കു കീഴെ, മഴവെള്ളം നിറഞ്ഞ തീർത്ഥത്തിലൂടെ നടന്ന് അക്കരെയിലെ സ്വയംഭൂ ലിംഗം ദർശിക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വ്യത്യസ്തവും ഹൃദയസ്പർശിയുമായ തീർത്ഥാടനങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഭഗവാന്റെ അനുഗ്രഹത്തിന്റെ അടയാളമായി ‘ഓടപ്പൂവ്’ വാങ്ങി വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന ഭക്തർ പലരും എല്ലാ വർഷവും ഇവിടെ തിരിച്ചെത്തുന്നു.

Deep in the forested hills of eastern Kannur, the Bavali river divides two holy places that together make up Kottiyoor. On the west bank stands Ikkare Kottiyoor, a temple with a nalambalam where daily poojas are held through most of the year. On the east bank, in a sacred grove, lies Akkare Kottiyoor – a forest shrine with no permanent temple building at all, which comes alive only for the annual Vaisakha Mahotsavam.

For about four weeks in the monsoon months of Edavam and Mithunam, hundreds of thousands of pilgrims wade through the rain-fed waters around the swayambhu linga at Akkare, under shelters of thatch and bamboo. It is one of the most unusual and moving pilgrimages in Kerala, and many devotees return every year, taking home the reed 'flowers' called odapoovu as a sign of the Lord's blessing.

സതീദേവിയുടെ പിതാവായ ദക്ഷൻ മഹായാഗം നടത്തിയ സ്ഥലമാണ് അക്കരെ കൊട്ടിയൂർ എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ദക്ഷൻ മകളെയും ഭർത്താവായ ശിവനെയും ക്ഷണിച്ചില്ലെന്നും, എന്നിട്ടും യാഗത്തിനെത്തിയ സതി സദസ്സിനു മുന്നിൽ അപമാനിതയായി യാഗാഗ്നിയിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്തെന്നുമാണ് കഥ. ദുഃഖവും കോപവും കൊണ്ട് ശിവൻ അയച്ച വീരഭദ്രൻ യാഗം തകർത്തു. ഈ കഥ സ്വന്തമായി കരുതുന്ന പല സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് കൊട്ടിയൂർ.

അക്കരെയിൽ, വെള്ളത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ‘മണിത്തറ’ എന്ന ഉയർന്ന കൽത്തറയിലാണ് സ്വയംഭൂ ലിംഗം. അതിനരികെയാണ് സതി ദേഹത്യാഗം ചെയ്തെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ‘അമ്മാറക്കൽ തറ’; ഇവിടെ പുഷ്പാഞ്ജലിയും നിവേദ്യവും മാത്രമേയുള്ളൂ, പതിവ് പൂജയില്ല. രോഹിണി ആരാധനയിൽ ഈ കഥ ആചാരരൂപത്തിൽ വീണ്ടും അവതരിക്കുന്നു: പൂജാരി ശിവലിംഗത്തെ ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നു – ദുഃഖിതനായ ശിവനെ വിഷ്ണു ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നതായി ഭക്തർ ഇതിനെ കാണുന്നു.

പ്രദേശത്തെ അനേകം സമുദായങ്ങളും കുടുംബങ്ങളും ചേർന്നാണ് ഉത്സവം നടക്കുന്നത്; ഓരോരുത്തർക്കും പാരമ്പര്യമായ ചുമതലകളുണ്ട് – നെയ്യാട്ടത്തിനുള്ള നെയ്യും ഇളനീരാട്ടത്തിനുള്ള ഇളനീരും എത്തിക്കുന്നതു മുതൽ ഓലപ്പന്തലുകൾ കെട്ടുന്നതും വാളും ആഭരണങ്ങളും എഴുന്നള്ളിക്കുന്നതും വരെ. ബ്രഹ്മഗിരി മലകൾക്കപ്പുറത്തെ വയനാട്ടിലെ തിരുനെല്ലി ക്ഷേത്രവുമായും ഉത്സവത്തിന് പാരമ്പര്യബന്ധമുണ്ട്. ശ്രീ തൃച്ചെറുമന്ന ദേവസ്വം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇക്കരെ കൊട്ടിയൂരും അതിന്റെ ദേവസ്വവും മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിനു കീഴിലെ പ്രത്യേക വിഭാഗം ക്ഷേത്രമാണ്.

Devotees believe that Akkare Kottiyoor is the place where Daksha, father of Sati, held his great yagam. The story goes that Daksha did not invite his daughter and her husband Shiva; Sati came anyway, was insulted before the gathering, and gave up her life in the sacrificial fire. In his grief and anger Shiva sent Veerabhadra, who destroyed the yagam. Kottiyoor is one of several places that hold this story as their own.

At Akkare, the swayambhu linga rests on a raised stone platform called the manithara, surrounded by water. Beside it is the Ammarakkal Thara, where Sati is believed to have given up her life; here devotees offer only flowers and nivedyam, and no regular pooja is held. During the Rohini Aradhana, the story is retold in ritual: the priest embraces the linga, which devotees understand as Vishnu consoling the grieving Shiva.

The festival is shaped by the many communities and families of the region, each with its own hereditary role – from bringing the ghee for Neyyattam and the tender coconuts for Ilaneerattam to building the thatched shelters and carrying the temple's sword and ornaments in procession. Tradition also links the festival with the Tirunelli temple in Wayanad across the Brahmagiri hills. Ikkare Kottiyoor and its Devaswom, known as Sree Thricherumanna Devaswom, are listed as a special-category temple under the Malabar Devaswom Board.